Czy OZE może zastąpić stabine źródła energii?

Energia elektryczna jest ze swej natury trudna do magazynowania na dużą skalę iw sposób ekonomicznie wykonalny. Podaż i popyt na energię elektryczną muszą być zawsze bilansowane na rynku. W państwach w których OZE stanowi duży procent mocy przyłaczeniowej np. w Szwecji nie da się zupełnie zrezygnować z tradycyjnych źródeł energii takich jak uran, gaz czy węgiel. Także tam koszty produkcji energii elektrycznej rosną z powodu wyższych kosztów węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego.

Już w 2021 r. Putin zaczął ograniczać dopływ gazu ziemnego do Europy, a cena gazu wzrosła. [1]

Cena energii elektrycznej wzrosła, bo wiele krajów wykorzystuje gaz ziemny do produkcji energii elektrycznej. Jeśli koszty produkcji energii elektrycznej w jednym kraju wzrosną, koszty wzrosną w krajach sąsiednich z powodu integracji połaczeń sieci elektroenergetycznych w Europie.

W grze o stabilność cen energii elektycznej w Europie pojawia się wątek Ukrainy. Sieć na Ukrainie została podłączona do Europy na początku 2021 r. , a ukraiński minister energetyki powiedział w lipcu: „Pełne wykorzystanie naszego potencjału eksportowego energii elektrycznej – ponad 1,5 GWe, pozwoli krajom europejskim zastąpić 5-6 miliardów metrów sześciennych rosyjskiego gazu ”. [2]

To wyjaśnia, dlaczego Rosja próbuje zniszczyć ukraiński system energetyczny i elektrownie. Cena energii elektrycznej wynika nie tylko z ostatnich działań Rosji, ale także z wcześniejszych niefortunnych decyzji polityków europejskich.

System elektroenergetyczny w Europie został opracowany przed wzrostem liczby turbin wiatrowych, kiedy można było zaplanować prawie całą produkcję enegii elektrycznej.

Dziś jest więcej inwestycji w energię odnawialną. To dobrze, gdy świeci słońce i gdy wieje wiatr, ale źle w nocy i gdy nie ma wiatru.

Energia odnawialna wymaga wsparcia energetyki opartej na stabinych źrółach energii i jest to w Europie głównie gaz ziemny lub ropa naftowa.

Kraje z dużą ilością odnawialnych źródeł energii, takie jak Wielka Brytania i Niemcy, mają wysokie ceny energii elektrycznej.

Niemcy zdecydowały się zamknąć energetykę jądrową z powodu tsunami w Fukushimie w Japonii,. Praca trzech elektrowni jądrowych została wygaszna w grudniu 2022 r. roku, a pozostałe trzy mają zostać zamknięte pod koniec 2023 r. . Ironią jest, że Japonia, dziś drugi co do wielkości importer gazu ziemnego, zdecydowała się na powrót do energetyki jądrowej. [3]

Kolejną ironią jest to, że Niemcy będą importować energię jądrową z Francji.

Ostatnio jednak niemiecki rząd pod presją opinii publicznej i opozycji w rządzie FDP zasugerował, że dwie z trzech elektrowni jądrowych nie powinny być zamykane, ale będą wykorzystywane, gdy pojawi się potrzeba na dodatkową moc. [4]  

Będzie to interesujący przypadek dla prawników, ponieważ „wstrzymanie zdolności produkcyjnych” z jednoczesnym wsparciem finansowym dla nie produkującego podmiotu (capacity withholding) jest uważane za manipulację ceną.[5]

Prawdopodobnie nie jest to ostatnia zmiana podejścia dopolityki Energiewende, ponieważ były przewodniczący SPD Rudolf Scharping wzywa do dalszego wykorzystania energetyki jądrowej, gazowej i węglowej w Niemczech. [6]

Nie tylko Niemcy zmniejszyły dobrobyt swoich obywateli w wyniku poliycznych decyzji kierowanych ideologią.

Po wyborach w Szwecji w 2014 roku socjaldemokraci uzgodnili z Partią Zielonych zaprzestanie planowania dwóch nowych reaktorów Ringhals 5 i Ringhals 6, wybrali członków zarządu państwowego koncernu energetycznego Vattenfall, którzy byli przeciwni energetyce jądrowej i poinstruowali o zmianie strategii firmy, która będzie inwestować w turbiny wiatrowe. Ponadto parlament głosami koalicji rządzącej uchwalił ustawę o nowym opodatkowaniu energii jądrowej, która uniemożliwiła kontynuowanie rozwój energetyki jądrowej. [7] [8]

Kiedy politycy zdali sobie sprawę, że szwedzki system elektroenergetyczny ulegnie załamaniu, usunęli podatek od elektrowni jądrowych uchwalony w celu stowarznia warunków dla zamknięcia Ringhals 1 i 2, zamiast tego zdecydowali o zamknięciu starszych reaktorów w elektorwniach jądrowych Oskarshamn 1 i 2.

Tylko 6 elektrowni jądrowych dostało możliwość dalszego funkcjonowania pracować Ringhals 3, Ringhals 4, Forsmark 1, Forsmark 2, Forsmark 3 i Oskarshamn 4 co odbiło się na bilansie mocy.

Zauważono, że ceny energii elektrycznej zaczęły rosnąć, a predykcja potrzeb zakładała, że zużycie energii elektrycznej będzie dwa razy większe niż obecnie jeśli Szwecja ma rozwijać się jak dotychczas.

W styczniu 2020 r w parlamencie zgłoszono wniosek o utrzymanie pracy Ringhals 1 i 2. Przegrał on jednak jednym głosem 175-174. Utworzono nawet konsorcjum West Atomic Alliance [10], aby nabyć udziały lub zainwestować w Ringhals 1 i tym sposobem zachować moc wytwórczą tej elektrowni, ale Vattenfall odmówił udziału w ratowaniu Ringhals 1. [11]

Inwestycja w Ringhals 1 o mocy 881 MW była ważna dla Polski, ponieważ kabel SwePol pomiędzy Szwecją a Polską ma 600 MW i był w stanie eksportować tanią energię na rozwijający się rynek polski.

Zapotrzebowanie na energię elektryczną w Polsce będzie rosło, ważne jest, aby Polska miała dostęp do taniej energii elektrycznej za pośrednictwem tego kabla zwłaszcza w konteście planów budowy farm wiatrowych na Bałtyku.

West Atomic Alliance zwrócił się do potencjalnych inwestorów w Polsce, z propozycją przygotowania propozycji wykupienia udziałów w Szwedzkich elektrowniach jądrowych. Wartością dla polskich inwestorów szykujących się do pierwszej inwestycji w budowę elektowi jądrowej w Polsce byłoby nie tylko uczestniczenie w zyskach w sprzedaży energii lelektrucnej na rynku szwedzkim, ale dostęp do zespołu wysokiej klasy specjalistów o olbrzymim doświadczeniu, zdobycie  unikalnego know how przydatnego w zarządzaniu polskimi elektrowniami jądrowymi. 

Utrzymanie pracy szwedzkich elektrowni atomowych byloby także korzystne dla szwedzkich odbiorców energii elektrycznej, narażonych na skokowe wzrosty cen energii w przypadku wygaszania pracy szwedzkich reaktorów jądrowych. 

Według anonimowej (niepotwierdzonej)  informacji pochodzącej od pracownika Ministerstwa Klimatu i Środowiska doszło do konsultacji na poziomie polskich i szwedzkich ministerstw. 

Niestety, szwedzcy decydenci prawdopodobnie kierując się swoistą logiką warunkowaną realizacją swojego programu politycznego nie byli zainteresowani inwestycjami przedłużającymi pracę elektrowni atomowych w swoim kraju. 

Podnoszenie kwestii przedłużenia pracy elektrowni przez polskich czy innych inwestorów miałoby  być traktowane jako akt wrogi wobec szwedzkiego rządu. 

Wygaszanie energetyki atomowej w Szwecji zwłaszcza w czasie szczególnie agresywnej aktywności Rosji w Europie budzi obawy nie tylko ze strony szwedzkich konsumentów energii. Polska połączona kablem elektroenergetycznym ze Szwecją mogła liczyć na dostawy energii elektrycznej w okresach wzmożonego zapotrzebowania. Polskich odbiorców energii w związku z tym mogą niepokoić ceny nie tylko na Towarowej Giełdzie Energii, ale i  na giełdzie Nord Pool Spot. 

Czy zatem polscy inwestorzy zwrócą się w kierunku innych producentów  energii atomowej w regionie pozostaje kwestią otwartą.

Należy zwrócić uwagę iż w bliskiej odległości od polskich granic leżą słownie atomowe na Słowacji, w Czechach, a także na prowadzącej wojnę Ukrainie. Po zakończeniu działań wojennych kapitałowa współpraca polskich podmiotów z ukraińskim Enerhoatomem może być także interesująca dla strony polskiej tym bardziej, że istnieje bezpośrednie połączenie elektrowni w Chmielnicka z Rzeszowem. Obecnie polski rząd uważa za celowe szybkie przywrócenie połączenia z Ukrainą z pomocą przebudowanej linii Rzeszów - elektrownia jądrowa Chmielnicka pracującej na napięciu 400 kV. Przebudowa linii z napięcia 750kV, które obecnie funkcjonuje  na 400 kV miała dojść do skutku w końcu 2022 r.,[12]

Niemcy podejmując decyzję o odroczeniu zamknięcia swoich elektrowni w trzech ostatnich reaktorów jądrowych (Isar 2, Emsland i Neckarwestheim 2) także mogą być ciekawym partnerem dla polskich inwestorów, tym bardziej, że 8 czerwca 2022 r. granice Austrii, Belgii, Chorwacji, Republiki Czeskiej, Francji, Niderlandów, Niemiec, Węgier, Luksemburga, Polski, Rumuni, Słowacji i Słowenii są już połączone  w ramach mechanizmu  Flow Based Market Coupling (FBMC) jednolitego łączenia rynków dnia następnego (Single Day-Ahead Coupling – SDAC).[13]

Szwedzki instytut badawczy Energiforsk przeprowadził badanie, z którego wynika, że cena energii elektrycznej w południowej Szwecji byłaby o 50% niższa niż w 2021 r., gdyby Ringhals 1 i 2 nadal działały. [14]

Teraz, podczas wojny rosyjskiej z Ukrainą, aktualizacja tego badania pokazuje, że cena energii elektrycznej wynosiłaby 69 EUR/MWh, gdyby Ringhals działał podczas wojny, zamiast 110 EUR/MWh bez Ringhalsa. [15]

Niezależnie jaki los w krajach ościennych spotka elektrownie jądrowe w Polsce należy jak najszybciej zbudować elektrownie jądrowe by zwiększyć nasze bezpieczeństwo energetyczne. To duże wyzwanie organizacyjne i kapitałowe, ale do pokonania.

Post scripum.

Z powodu między innymi wysokich cen energii elektryczej doszło w Szwecji do zmiany rządów.W wyniku wyborów, które odbyły się 11 września 2022 r. władzę objęła koalicja partii konserwatywnych i liberalnych, która obiecała przywrócić program rozwoju energetyki atomowej w Szwecji.

Autor: Mariusz Patey 

Źródła:

[1] https://tradingeconomics.com/commodity/eu-natural-gas

[2] https://www.world-nuclear-news.org/Articles/Ukraine-offers-to-support-EU-as-continent-braces-f

[3] https://japantv.space/return-to-nuclear-power-for-japan-p-martin/

[4] https://markets.businessinsider.com/news/commodities/germany-u-turn-nuclear-energy-plants-back-up-energy-crisis-2022-9

[5] https://acer.europa.eu/en/remit/Documents/ACER_Guidance_on_REMIT_application_

6th_Edition_Final.pdf 

[6] https://www.boerse.de/nachrichten/Ex-SPD-Chef-Scharping-Deutschland-braucht-Oel-Kohle-Gas-und-AKW/34101323

[7] https://www.aftonbladet.se/nyheter/a/Kvber5/s-och-mp-overens-om-karnkraften

[8] https://www.expressen.se/debatt/sa-lyckades-politikerna-skapa-dagens-elkris/

[9] https://www.expressen.se/nyheter/klimat/riksdagen-rostar-om-karnkraftens-framtid/

[10] https://www.westatomic.com/

[11] https://www.montelnews.com/se/news/1186309/ssm-ringhals-1-f%C3%A5r-inte-tas-i-drift-igen

[12] https://www.cire.pl/artykuly/serwis-informacyjny-cire-24/do-konca-roku-mozliwe-przywrocenie-polaczenia-linii-400-kv-rzeszow-chmielnicka

[13] https://www.ure.gov.pl/pl/urzad/informacje-ogolne/aktualnosci/10370,Rynek-energii-Europa-wkracza-w-kolejny-etap-integracji-wspolnego-rynku.html

[14] https://energiforsk.se/nyhetsarkiv/studie-visar-att-storre-elproduktion-kunnat-ge-lagre-elpriser/ 

[15] https://twitter.com/henrikwacht/status/1565640242975080454